herozone

blog o komiksach i superbohaterach

Felietony

Superbohaterki. Droga do równouprawnienia.

MPW-118424
Plakaty promujące film Wonder Woman

We współczesnym świecie szeroko rozumiane równouprawniane spowodowało, że na stronach komiksów roi się od superbohaterek, przebiegłych kobiet łotrów i innych kobiecych postaci. Panie otrzymują solowe serie, stają się najważniejszymi postaciami w swoich domach wydawniczych. Powstają filmy z kobiecymi bohaterkami w roli głównej, np. Wonder Woman, Atomic Blondie. Planowane są kolejne produkcje filmowe o superbohaterkach: Silver&Black, Black Widow, Captain Marvel, Batgirl, Mera. Można by wymieniać dalej. Jednak nie zawsze tak było. Przedstawienie kobiet w komiksie uległo ogromnej przemianie od czasów pierwszych komiksów z superbohaterami. Z dzisiejszej perspektywy, sposoby, w jakie początkowo ukazywane były tam kobiety są kontrowersyjne. O wiele częściej były one przedstawiane w oparciu o popularne stereotypy niż mężczyźni. Także ich seksualność i kobiecość miała duży wpływ na sposób prezentowania danej postaci.

Artykuł ten nie ma za zadanie dogłębnej analizy zagadnienia. Jest jedynie zbiorem przemyśleń i opisów faktów. Nie wyczerpuje tematy w 100%. Nie ma też wartości naukowej, gdyż jest to felieton mający zaciekawić czytelnika tematem.

Lata 1930-1960

Fantomah
Fanthomah podczas przemiany. Kiedy używała mocy jej twarz zmieniała się w niebieskawą czaszkę.

W latach 30-tych XX wieku kobiety nie występowały jako superbohaterki. Ich rola w komiksach ograniczała się do bycia ratowaną przez głównego bohatera z kłopotów. Niekiedy były romantycznie z nim związane. Pierwsza żeńska superbohaterka pojawiła się w 1940 roku. Była to Fantomah. Postać stworzona przez scenarzystę i rysownika Flachera Hanksa (pseudonim Barclay Flagg). Przedstawiona była jako tajemnicza, piękna kobieta, która chroniła swoją dżunglę wraz z mieszkańcami i zwierzętami. Srogo karała każdego, kto wyrządził krzywdę jej podopiecznym. Jej moce obejmowały wiele umiejętności: latanie, przemiana rzeczy, zamiana ludzi w inne istoty, nadludzka siła.

W latch 40-tych nastąpił wysyp żeńskich superbohaterek. Pojawiły się Black Canary,  Black Cat, Black Venus, Black Widow, Lady LuckLady SatanLiberty Belle, Madame Strange, Miss Fury, Miss Masque, Ms. Victory, Phantom Lady, Red Tornado, Spider Widow, The Veiled Avenger, The Woman in Red, Yankee Girl.  Jednak najbardziej popularną i najbardziej poczytną była Wonder Woman. Twórca postaci William Moulton Marston, psycholog i wynalazca, widział w komiksie duży potencjał edukacyjny. W tamtym czasie komiksy zdominowane były przez silnych męskich bohaterów jak Batman i Superman. Pierwowzorem postaci była żona Marstona – to ona zaproponowała stworzenie kobiecej bohaterki.  Pierwszy raz Wonder Woman pojawiła się w grudniu 1941 roku.

All_Star_Comics_8
Okładka i pierwsza strona All Star Comics #8, w którym zadebiutowała Wonder Woman

Marston stworzył postać Diany z Temaskirii, pochodzącej z rodu Amazonek. Społeczności złożonej  z samych kobiet, silniejszych  i mądrzejszych od mężczyzn.  Twierdził, że jest ona bohaterką  podobną do Supermana, ale z czarem pięknej i dobrej kobiety. Wonder Woman była przedstawiana jako Prezydent Stanów Zjednoczonych czy inkaski Bóg Słońca. Była niezależna, nie miała męża ani dzieci i stawiała czoło problemom do tej pory zarezerwowanym wyłącznie dla męskich bohaterów. Diana walczyła z greckimi bogami, istotami z kosmosu, demonami i z ludźmi o złych sercach. W każdym widziała dobro. Jednak jeżeli ktoś się jej naraził, kiepski był jego los. Nawet Superman nie był bezpieczny. Jej wola walki była niezłomna, nigdy nie traciła nadziei. Wbita w ziemię, wstawała, otrząsała piach i ruszała do przodu. Czasami dosłownie tak to wyglądało. Jej nieugięta wiara w ludzi sprawia, że jest ona niesamowicie inspirującą bohaterką.

Lata 1960-1980

1947-youngromance1
Pierwszy numer Young Romance z 1947 roku

Do połowy lat 60-tych istniały dwa główne gatunki komiksów: komiksy o superbohaterach skierowane do chłopców oraz komiksy-romanse, które nastawione były na starszego odbiorcę, głównie kobiety. Przykładem wydawnictwa tego typu jest Young Romance, wydawane przez wydawnictwo Prize Comics, a potem przez DC Comics. Zeszyty te były bardzo popularne, sprzedawały się w kilku milionach egzemplarzy miesięcznie. Wiele elementów zawartych w tego rodzaju komiksach trafiło z czasem do komiksów o superbohaterach, które pod koniec tej dekady stały się dominującym gatunkiem.

 

W pod koniec lat 50-tych DC wprowadziło wytyczne dla scenarzystów, które dyskryminowały kobiece postaci. Był to znaczący krok w tył. Każdy z czołowych superbohaterów DC miał kobietę-partnera. Supermenowi partnerowała Lois Lane, niezależna, odważna i utalentowana dziennikarka. Szefem Hala Jordana, czyli Zielonej Latarni była odnosząca sukcesy, stojąca na czele wielkiej korporacji Carol Ferris. Batman współpracował z jeżdżącą motocyklem Batwoman. Te oraz inne kobiety występujące do tej pory jako równorzędne bohaterki, musiały niestety zejść na dalszy plan. Jeden z cytatów dobitnie świadczy o ówczesnym podejściu wydawnictwa do roli kobiety w komiksie.

„Włączenie kobiet do opowieści jest szczególnie odradzane. Kobiety, które biorą udział w wydarzeniach fabuły, powinny mieć drugorzędne znaczenie. Kobiety powinny być rysowane realistycznie, bez przesady w ukazywaniu kobiecych cech fizycznych.”

Uslan, Michael. Batman in the Fifties (2002)

Takie traktowanie kobiet w DC musiało odbić się na jakości tworzonych historii. Były one staroświeckie i nie odzwierciedlały aktualnej pozycji kobiety w amerykańskim społeczeństwie.

jack-kirby.-mighty-world-of-marvel-pin-up-page.-sue-storm.-001
Susan Storm jak Pin-up Girl

Natomiast w komiksach wydawanych przez Marvela odwzorowywana była współczesna rzeczywistość, łącznie ze społecznymi niepokojami oraz problemami, przed jakimi stawało wtedy amerykańskie społeczeństwo. Pojawiły się także wtedy nowe postacie superbohaterek, jednak występowały w drugoplanowych rolach, np. Susan Storm-Niewidzialna Dziewczyna, członek Fantastycznej czwórki. Pomimo tego, że wiele z przedstawionych wtedy postaci kobiecych należy teraz do czołówki bohaterów Marvela, musiały walczyć by być traktowane na równi z męskimi bohaterami. W DC Supergirl przez długi czas była znana tylko jako mała kuzynka Supermana, zanim przyjęła imię PowerGirl.

redsonja
Red Sonja/Frank Thorne

W latach 70-tych podejmowane były próby tworzenia postaci kobiecych, które mogłyby równać się z bohaterami mężczyznami. Przykładem tego może być Red Sonja. Barbarzyńska księżniczka i wojowniczka z czasów dzikich plemion i krwawych wojen. Miała ona być damską wersją Conana. Sonja używa sprytu, miecza i intelektu w równych proporcjach, by osiągnąć swoje cele. Gdy jej wioska została napadnięta przez bandytów, a rodzina zabita, Sonia pokonała oprawców zwabiając ich w pułapkę. Potem walczyła jako gladiator.

W latach 80-tych, kiedy rozkwitał ruch feministyczny, wydawnictwa komiksowe zmieniły swój stosunek do kobiet. Pojawiało się więcej kobiet bohaterek, jak i złoczyńców. Miała to być odpowiedz na ruch feministyczny i próba pozyskania nowych czytelniczek. Jednak pierwsze próby nie były udane.

 

 

Captain-Marvel-Feature-Image
Carol Danvers jako Captain Marvel

Mam tu na myśli, np. przypadek Carol Danvers znanej wtedy jako Ms. Marvel. W Avengers #200 wydanym w 1980 roku, zostaje ona otumaniona, zmuszona do seksu wbrew swej woli i rodzi dziecko, które w ciągu kilku godzin staje się dorosłym mężczyzną i zakochuje się w swojej matce. Ukazuje to, jak mało wrażliwości na sprawy istotne dla kobiet mieli twórcy komiksów w latach 80-tych, by w tak niestosowny i trywialny sposób wykorzystywać gwałt jako element fabuły.

 

Później przyjmowała wiele imion, a teraz jest znana jako Kapitan Marvel. Jest pilotką, która podczas eksplozji nieziemskiej technologii nabywa supermocny. Walczyła z największymi złoczyńcami Marvela, jest członkiem Avengers. To jedna z ważniejszych postaci Marvela.

Lata 1980-współcześnie

1570269-chris_claremont_1
Chris Claremont

Na początku lat 80-tych do głosu dochodzi nowe pokolenie scenarzystów i rysowników, którzy wydają się rozumieć zmiany zachodzące w otaczającej ich rzeczywistości. Kobiety w komiksach, tak jak w prawdziwym świecie, zajmują kierownicze stanowiska. Na czele Avengers staje Wasp, Wonder Woman jest kluczowym członkiem Justice League. Kobiece postacie Marvela przechodzą bardzo głęboką metamorfozę. Jest to głównie zasługą scenarzysty Chrisa Claremonta, który zapoczątkował to zjawisko w latach 70. Tworząc na nowo postacie takie jak: Jean Grey, Kitty Pryde, Rogue i Psylocke także Ms. Marvel, Spider-Woman, Misty Knight and Coleen Wing.

Frank Miller w latach 80-tych tworzył wspaniałe postaci. Jedną z nich jest silna i niezależna Elektra Nachios. Z jednej strony wybranka serca Matta Murdocka, a z drugiej jedna z najlepszych zabójczyń na świecie. Jej ulubioną bronią są sztylety sai. Jest zimną i wyrachowaną zabójczynią, nie cofnie się przed niczym, by zrealizować misje.

dd-elektra1
Elektra/Frank Miller

Nawet jeśli ma to oznaczać złamane serce Daredevila. Doskonale włada białą bronią, jest mistrzynią sztuk walki, a dzięki treningowi mentalnemu potrafi znieść niskie temperatury oraz używać telepatii. Jest pewna siebie, swojej wartości i umiejętności. Bierze co chce i żyje według własnych zasad.

 

 

 

W latach 90 pojawia się wiele postaci kobiecych, które nie chcą pełnić narzuconych im przez społeczeństwo ról i się buntują. Przykładem może być tutaj popularna swego czasu seria Tank Girl. Bohaterka nie stosuje się do norm i standardów tradycyjnego kobiecego piękna.

Harley-Quinn-25th-Anniversary-Special-featured
Najnowsze wcielenie Harley Quinn

Innym  przykładem takiej anarchistycznej postawy i nieprzestrzegania zasad jest Dr. Harleen Quinzel, popularna Harley Quinn. Pomimo swojego obłędu, Harleen potrafi korzystać ze swojego intelektu, jest bardzo spostrzegawcza. Do walki z przeciwnikami używa swojej wiedzy z psychologii. W jej szaleństwie jest metoda. Niewątpliwe jest postacią komiczną, jednak czasami przebijają się jej mroczniejsze wspomnienia ze związku z Jokerem. Jest to ciekawa wielowymiarowa postać, która nawet Batmanowi potrafi sprawić kłopoty.

W XXI wieku zjawiska takie jak samotne rodzicielstwo, związki jednopłciowe czy skupienie się na własnej karierze zawodowej stały się powszechne. Coraz częściej takie zagadnienia pojawiają się w komiksach przedstawione w realistyczny sposób, pokazujący problemy, z jakimi borykają się współczesne kobiety. We współczesnym komiksie kontrowersyjne przedstawienia kobiecych bohaterek, z nadnaturalnie dużym biustem i pośladkami pojawia się rzadziej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Między innymi ze względu na zwiększającą się ilość kobiet scenarzystów i rysowniczek.

 

Pewne jest, że dla nas fanów komiksów oznacza to więcej ciekawych historii z wielowymiarowymi bohaterami. A to przekłada się na dużą przyjemność z lektury naszych ulubionych tytułów.

LEAVE A RESPONSE

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Komiksami i superbohaterami interesuję się od dziecka. Postanowiłem rozwijać swoją pasję oraz dzielić się nią z innymi. W ten sposób powstał projekt Herozone. Zapraszam do lektury, do komentowania i do wspólnego delektowania się światem superbohaterów.